LỊCH SỬ HÀ NAM NINH

Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12 tháng 4 năm 2025 Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã thống nhất hợp nhất tỉnh Hà Nam, Ninh Bình và Nam Định, lấy tên là tỉnh Ninh Bình, trung tâm chính trị-hành chính đặt tại tỉnh Ninh Bình hiện nay.

Tỉnh Ninh Bình mới chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/7/2025.

Sau sáp nhập, tỉnh Ninh Bình mới có tổng diện tích tự nhiên khoảng 3.942,61 km2, quy mô dân số hơn 4,4 triệu người, trở thành một trong những tỉnh có quy mô lớn nhất cả nước (lớn thứ 6 cả nước nếu tính theo các tỉnh hiện nay – 01/7/2025), tạo ra một không gian phát triển rộng lớn hơn, đủ sức vươn tầm khu vực và quốc tế.

Điều đặc biệt làm nên giá trị của tỉnh Ninh Bình mới chính là sự hợp nhất của những không gian văn hóa và lịch sử đặc sắc: Ninh Bình tự hào với Cố đô Hoa Lư ngàn năm lịch sử linh thiêng, có Quần thể danh thắng Tràng An-Di sản hỗn hợp thế giới độc đáo.

Nam Định là nơi phát tích vương triều Trần hào hùng, cái nôi của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ và là vùng đất học với truyền thống khoa bảng lừng lẫy. Hà Nam mang trong mình dấu ấn văn hóa Đông Sơn cổ kính, nơi lưu giữ nhiều di tích và lễ hội đậm đà bản sắc.

Khi ba dòng chảy văn hóa này hòa quyện, Ninh Bình mới không chỉ sở hữu gần 5.000 di tích mà còn là một kho tàng di sản sống động, mở ra không gian phát triển du lịch di sản, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo không giới hạn.

Mặt khác, tỉnh Ninh Bình mới được thành lập kết nối những thế mạnh của cả 3 địa phương: Hệ thống giao thông đồng bộ, hiện đại cả về đường bộ, đường sắt, đường biển.

Sau sáp nhập, không gian phát triển mới của tỉnh được mở rộng, có vị trí địa lý chiến lược quan trọng, là “cửa ngõ” phía Nam Đồng bằng Bắc Bộ, thuộc các hành lang kinh tế: Bắc-Nam (Cao tốc BắcNam, Cao tốc Ninh Bình-Hải Phòng, Quốc lộ 1, Quốc lộ 10, Quốc lộ 45); hành lang kinh tế ven biển Vịnh Bắc Bộ và hành lang kinh tế Đông-Tây (gồm: Quốc lộ 21 và trục Nam Định-Lạc Quần; Quốc lộ 12B và trục Nho Quan-Kim Sơn).

Đây là điểm kết nối trung chuyển của ba vùng kinh tế lớn: Đồng bằng Sông Hồng, Bắc Trung Bộ và duyên hải Miền Trung, cùng vùng trung du và miền núi phía Bắc (khu vực Tây Bắc). Sau sáp nhập, tỉnh Ninh Bình mới có không gian biển, ven biển mở rộng gần gấp 5 lần so với tỉnh Ninh Bình cũ, với chiều dài bờ biển tăng từ 15km lên hơn 88km, vươn ra vịnh Bắc Bộ – Bắc biển Đông.

Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc kết nối đồng bộ hạ tầng khung chiến lược và đặc biệt là mở rộng không gian phát triển kinh tế biển. Việc hợp nhất 3 tỉnh còn mở ra một không gian kinh tế phát triển rộng lớn đầy hứa hẹn khi những năm gần đây 3 tỉnh đã có những bước tiến đáng kể trong đổi mới mô hình tăng trưởng.

Tính đến cuối năm 2024, quy mô kinh tế toàn vùng ước đạt 310.282 tỷ đồng, xếp thứ 11/34 tỉnh, thành phố sau sáp nhập; thu ngân sách đạt 55.018 tỷ đồng, xếp thứ 6/34; tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 17,56 tỷ USD, chiếm 12,3% khu vực Đồng bằng Sông Hồng và 4,3% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước.

Mặt khác, 3 tỉnh vốn có thế mạnh riêng, nổi trội: Ninh Bình với Trung tâm di sản và động lực đổi mới sáng tạo; Nam Định với Trung tâm văn hóa, giáo dục và tiềm năng kinh tế biển; Hà Nam-Trung tâm công nghiệp công nghệ cao. Giờ đây, những “mảnh ghép” này sẽ được liên kết chặt chẽ, tạo thành một chuỗi giá trị sản xuất và dịch vụ, du lịch, văn hoá đồng bộ, hiệu quả hơn.

Đặc biệt, sau hợp nhất, Đảng bộ tỉnh Ninh Bình mới với quy mô lớn hơn và đội ngũ đảng viên đông đảo, Đảng bộ mới sẽ là hạt nhân quy tụ trí tuệ, kinh nghiệm và tinh thần cống hiến của hàng trăm nghìn đảng viên, đại diện cho ý chí của Nhân dân. Sự đồng lòng này sẽ tạo nên một khối thống nhất, vững mạnh, đủ sức vượt qua mọi thách thức và kiến tạo những bước đột phá mới cho khu vực.

Niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng bộ mới không chỉ đến từ quy mô, mà còn từ tầm nhìn chiến lược, khả năng đoàn kết và ý chí quyết tâm cao để đưa Ninh Bình, cùng với diện mạo mới, phát triển lên tầm cao mới, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho Nhân dân.

Khát vọng vươn tầm thành phố trực thuộc Trung ương

Với những tiềm năng và lợi thế vượt trội sau hợp nhất, tỉnh Ninh Bình mới đặt ra mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Chính vì vậy, hợp nhất không chỉ là câu chuyện của kinh tế vĩ mô hay quy hoạch địa giới, đó còn là câu chuyện về khát vọng của hơn 4,4 triệu người dân 3 tỉnh sau khi hợp nhất. Họ kỳ vọng vào một bộ máy hành chính tinh gọn hơn, minh bạch hơn, phục vụ hiệu quả hơn. Họ mong chờ một cuộc sống chất lượng hơn, với hạ tầng đồng bộ, giao thông thuận tiện, giáo dục và y tế được đầu tư xứng tầm.

Giờ đây, Nam Định, Hà Nam, Ninh Bình lại hợp nhất thành tỉnh Ninh Bình, tôi tin rằng việc mở rộng không gian phát triển sẽ mang lại nhiều cơ hội việc làm hơn, thu nhập ổn định hơn, và một môi trường sống trong lành hơn. Tôi cũng hy vọng những giá trị văn hóa truyền thống sẽ được bảo tồn và phát huy mạnh mẽ hơn, làm giàu thêm đời sống tinh thần và là niềm tự hào của mỗi người con trên mảnh đất này. Kỳ vọng và tin tưởng có lẽ là tâm trạng chung của hàng triệu người dân tỉnh Ninh Bình mới.

Đây là thời điểm để tái cấu trúc không gian phát triển, định hướng lại các ngành, lĩnh vực dựa trên tiềm năng nổi trội, lợi thế cạnh tranh, bản sắc riêng có của từng tỉnh hiện nay với tầm nhìn xây dựng tỉnh Ninh Bình mới là một trung tâm của vùng và của cả nước, hướng tới mục tiêu là thành phố trực thuộc Trung ương.

Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Hà Nam, tỉnh Ninh Bình, tỉnh Nam Định sẽ chính thức “về chung một nhà”. Trong ngôi nhà chung, người dân kỳ vọng sẽ tiếp tục khơi dậy những nguồn lực khổng lồ, biến những khó khăn, thách thức thành động lực, và thúc đẩy khát vọng vươn mình.

Sự đồng lòng và niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng bộ mới sẽ tạo nên một khối thống nhất, vững mạnh, đủ sức vượt qua mọi thách thức và kiến tạo những bước đột phá mới cho khu vực, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho Nhân dân, sớm hiện thực hoá khát vọng đưa tỉnh Ninh Bình mới trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Nguồn đọc: Báo Ninh Bình

1. Năm 1965 – Thành lập tỉnh Nam Hà

Tháng 6/1965, trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, hai tỉnh Nam Định và Hà Nam được sáp nhập thành tỉnh Nam Hà.
Mục đích: tinh giản bộ máy, tập trung nguồn lực cho chiến tranh.
Tỉnh lỵ đặt tại thành phố Nam Định.
Cơ cấu hành chính gồm 2 thị xã và 12 huyện.

2. Ngày 27/12/1975 – Thành lập tỉnh Hà Nam Ninh

Sau khi đất nước thống nhất, Quốc hội khóa VI (kỳ họp thứ nhất) ra Nghị quyết sáp nhập tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình thành tỉnh Hà Nam Ninh.
Tỉnh lỵ đặt tại thành phố Nam Định.
Diện tích: khoảng 3.763 km².
Dân số: khoảng 3,15 triệu người (1991).
Đơn vị hành chính gồm 3 thị xã (Nam Định, Hà Nam, Ninh Bình) và 17 huyện.
Đây là một trong những tỉnh lớn nhất đồng bằng Bắc Bộ thời kỳ đó.

3. Ngày 26/12/1991 – Chia tách tỉnh Hà Nam Ninh

Quốc hội khóa IX (kỳ họp thứ 10) thông qua nghị quyết chia tỉnh Hà Nam Ninh thành:
🔹 Tỉnh Nam Hà: gồm thành phố Nam Định, thị xã Hà Nam (sau đổi tên là Phủ Lý) và 11 huyện.
🔹 Tỉnh Ninh Bình: gồm thị xã Ninh Bình, thị xã Tam Điệp và 5 huyện: Gia Viễn, Hoa Lư, Nho Quan, Yên Khánh, Yên Mô, Kim Sơn.

4. Ngày 6/11/1996 – Chia tiếp tỉnh Nam Hà

Quốc hội khóa X (kỳ họp thứ 10) thông qua nghị quyết tách tỉnh Nam Hà thành hai tỉnh:
🔹 Hà Nam: gồm thị xã Phủ Lý và 5 huyện: Kim Bảng, Thanh Liêm, Bình Lục, Lý Nhân, Duy Tiên.
🔹 Nam Định: gồm thành phố Nam Định và 6 huyện: Giao Thủy, Hải Hậu, Nghĩa Hưng, Nam Trực, Trực Ninh, Xuân Trường, Vụ Bản, Ý Yên.

5. Ngày 30/6/2025 – Sáp nhập lại thành tỉnh Ninh Bình (mới)

Ngày 12/6/2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã, thành lập tổ chức đảng, chỉ định cấp ủy, HĐND, UBND, MTTQ tỉnh, thành phố, xã, phường, đặc khu.
Với Nghị quyết được Quốc hội thông qua ngày 12/6/2025, từ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cả nước nay còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh.
Theo đó, sáp nhập toàn bộ dân số và diện tích tự nhiên của 3 tỉnh hiện tại là Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình thành một tỉnh mới, gọi là tỉnh Ninh Bình; trung tâm huyện lị đặt tại Ninh Nình.

TỈNH HÀ NAM (cũ): là một tỉnh nằm ở vùng Đồng bằng sông Hồng, thuộc khu vực Bắc Bộ Việt Nam. Với vị trí cửa ngõ phía Nam của thủ đô Hà Nội, Hà Nam đóng vai trò quan trọng về giao thương, công nghiệp, và gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống.

Phía Bắc giáp Thủ đô Hà Nội, phía Nam giáp tỉnh Ninh Bình, phía Đông giáp tỉnh Hưng Yên và Thái Bình, phía Tây giáp tỉnh Hòa Bình.

Diện tích khoảng 860km
Dân số: ước tính đến năm 2023, Hà Nam có khoảng 900.000 người. Mật độ dân số cao, tập trung nhiều ở thành phố Phủ Lý và các khu công nghiệp lớn.
Đơn vị hành chính: gồm 6 đơn vị hành chính cấp huyện, trong đó gồm 1 thành phố: Phủ Lý (trung tâm hành chính – chính trị – kinh tế) 1 thị xã: Duy Tiên 4 huyện: Kim Bảng, Thanh Liêm, Bình Lục, Lý Nhân

Hà Nam là vùng đất có lịch sử lâu đời, từng là địa bàn quan trọng trong nhiều triều đại phong kiến Việt Nam. Tên gọi “Hà Nam” xuất hiện chính thức từ thời Pháp thuộc (năm 1890). Trải qua nhiều lần chia tách và sáp nhập với tỉnh Nam Định, Ninh Bình, Hà Nam đã hình thành và phát triển ổn định từ năm 1997 (sau khi tách khỏi tỉnh Hà Nam Ninh cũ).

Hà Nam là vùng đất giàu bản sắc văn hóa dân gian, nổi bật với:

Chùa Tam Chúc (Kim Bảng): quần thể chùa lớn nhất Việt Nam hiện nay, thu hút hàng triệu lượt du khách mỗi năm.
Lễ hội đền Trần Thương (huyện Lý Nhân): gắn với thời Trần và công cuộc chống Nguyên Mông.
Các làng nghề truyền thống: làng trống Đọi Tam, làng dệt Nha Xá, nghề mộc, nghề rèn…
Văn hóa dân gian như múa rối nước, hát chèo vẫn được gìn giữ tại nhiều làng xã.

Hà Nam là tỉnh nhỏ nhưng có vai trò quan trọng ở cửa ngõ phía Nam Thủ đô. Với sự phát triển công nghiệp nhanh, hạ tầng hiện đại và văn hóa đặc sắc, Hà Nam đang vươn lên mạnh mẽ, trở thành địa phương tiềm năng cả về kinh tế và du lịch tâm linh.

♦ Sáng 12/6/2025, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Nghị quyết về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, trong đó bao gồm việc sáp nhập Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình thành một tỉnh mới có tên là tỉnh Ninh Bình

TỈNH NAM ĐỊNH (cũ): là một tỉnh nằm ở phía Nam vùng Đồng bằng sông Hồng, thuộc khu vực Bắc Bộ Việt Nam. Tỉnh có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp, công nghiệp và văn hóa truyền thống của miền Bắc. Phía Bắc giáp Thái Bình, phía Tây Bắc giáp Hà Nam, phía Tây Nam giáp Ninh Bình, phía Đông và Nam giáp biển Đông (vịnh Bắc Bộ) với đường bờ biển dài hơn 72 km

Diện tích: khoảng 1.668 km²
Dân số: tính đến năm 2023, Nam Định có khoảng 1,8 triệu người. Nam Định có mật độ dân số cao, chủ yếu sinh sống tại khu vực nông thôn, tuy nhiên đang đô thị hóa mạnh mẽ tại TP Nam Định và một số thị trấn công nghiệp.
Đơn vị hành chính: gồm 10 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm 1 thành phố trực thuộc tỉnh, 9 huyện

Nam Định là vùng đất cổ có truyền thống văn hiến lâu đời. Vào thời nhà Trần, vùng đất này được xem là “hậu phương vững chắc”, nơi phát tích và xây dựng cơ nghiệp nhà Trần. Phủ Thiên Trường tại Nam Định là quê hương của nhiều vị vua nhà Trần, gắn liền với thời kỳ kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lừng lẫy.

Nam Định được mệnh danh là vùng đất của khoa bảng và lễ hội. Tỉnh nổi tiếng với truyền thống hiếu học, nhiều đời có người đỗ đạt cao, từng là cái nôi đào tạo nho sinh lớn của đất Bắc.

Một số nét văn hóa đặc sắc:

Phủ Dầy (huyện Vụ Bản) – trung tâm tín ngưỡng thờ Mẫu nổi tiếng cả nước.
Chợ Viềng, lễ hội đền Trần, hát chèo cổ, làng nghề truyền thống (như làng rèn Vân Chàng, làng dệt Nam Định…).
Là cái nôi của bóng đá phong trào và văn hóa cổ truyền Bắc Bộ.

Nam Định đang chuyển dịch cơ cấu từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Khu công nghiệp Hòa Xá, Bảo Minh, Mỹ Trung… là điểm thu hút đầu tư lớn. Ngoài ra, tỉnh đang tập trung phát triển du lịch văn hóa – tâm linh – sinh thái ven biển.

TỈNH NINH BÌNH (cũ): là một tỉnh nằm ở cực Nam của vùng Đồng bằng sông Hồng, thuộc khu vực Bắc Bộ Việt Nam. Tỉnh có vị trí địa lý đặc biệt, là cửa ngõ nối liền miền Bắc với miền Trung, tiếp giáp các tỉnh Hòa Bình, Hà Nam, Nam Định và Thanh Hóa.

Diện tích: khoảng 1.386 km², là một trong những tỉnh có diện tích nhỏ nhất cả nước.
Dân số: theo số liệu năm 2023, Ninh Bình có khoảng 990.000 người. Dân cư phân bố tương đối đồng đều giữa đô thị và nông thôn.
Đơn vị hành chính: gồm 8 đơn vị hành chính cấp huyện, trong đó có 1 thành phố (TP. Ninh Bình), 1 thị xã (Tam Điệp) và 6 huyện.

Ninh Bình là vùng đất có lịch sử lâu đời, từng là trung tâm chính trị quan trọng của đất nước. Vào thế kỷ X, nơi đây từng là kinh đô của nhà nước Đại Cồ Việt dưới triều Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành và sau đó là nhà Lý. Di tích Cố đô Hoa Lư chính là minh chứng rõ ràng cho thời kỳ này.

Ninh Bình sở hữu nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc với nhiều di tích lịch sử, lễ hội truyền thống và các làng nghề cổ truyền. Một trong những điểm nhấn nổi bật là quần thể danh thắng Tràng An – di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận. Ngoài ra, tỉnh còn nổi tiếng với chùa Bái Đính – quần thể chùa lớn nhất Đông Nam Á.

Ninh Bình đang phát triển mạnh mẽ về du lịch sinh thái, tâm linh và lịch sử, trở thành một trong những điểm đến hàng đầu ở miền Bắc. Các điểm đến nổi bật gồm: Tam Cốc – Bích Động, Hang Múa, Vườn quốc gia Cúc Phương, Động Am Tiên, và Kênh Gà – Vân Trình.

TỈNH NINH BÌNH

CÁC LẦN SÁP NHẬP HÀ NAM NINH